Τι δουλειά έχει το κτηνώδες Infinite Jest, που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά, με τα πιο πετυχημένα αμερικάνικα sitcoms του 21ου αιώνα;
Αν παρακολουθείτε τα εγχώρια βιβλιοφιλικά τεκταινόμενα, τότε ίσως έχετε παρατηρήσει πως αυτές τις μέρες κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στα ελληνικά το Infinite Jest του David Foster Wallace (ως Ατέλειωτο Αστείο από τις εκδόσεις Gutenberg σε μετάφραση Κώστα Καλτσά), ολογράφως το νο1 βιβλίο που διαχρονικά προσποιούνται ότι έχουν διαβάσει/καταλάβει οι Gen-X/millennial χιπστερο-bros για να ρίξουν εναλλακτικές baddies.
Προφανώς αυτό είναι ένα σημαντικό εκδοτικό γεγονός (και προφανώς έχω αρχίσει και έχω αφήσει το βιβλίο over 2.5 φορές), αφού μιλάμε για ένα μυθιστόρημα που άφησε ισχυρό αποτύπωμα από τα 90s κι έπειτα στις ΗΠΑ και όχι μόνο, συμπυκνώνοντας την κουλτούρα της μεταμοντέρνας ειρωνείας, αποδόμησης και αυτο-αναφορικότητας, επιζητώντας ταυτόχρονα να την διατηρήσει, να την ενσωματώσει και να την ξεπεράσει μέσα από την επιστροφή σε μια συναισθηματική και αφηγηματική ειλικρίνεια.

Από αυτήν την σκοπιά, το Infinite Jest και ο Wallace γενικότερα είχε μια σημαντική επίδραση στην εξέλιξη της mainstream αμερικάνικης τηλεόρασης από τα 00s κι έπειτα, όταν δηλαδή οι εναλλακτικοί νέοι της δεκαετίας του ’90 άρχιζαν πια να καταλαμβάνουν θέσεις δημιουργών και παραγωγών στην πολιτιστική βιομηχανία. Για την ιστορία, ένα από τα πιο επιδραστικά δοκίμια του Wallace (και αν με ρωτάτε ουκ ολίγες φορές υπήρξε καλύτερος δοκιμιογράφος απ’ ό,τι λογοτέχνης) ήταν το E Unibus Pluram: Television and U.S. Fiction από το 1993 για την κατάσταση της αμερικάνικης τηλεόρασης και την σχέση της με την αμερικάνικη λογοτεχνική παράδοση.
Έτσι λοιπόν διάφοροι σεναριογράφοι της post-Seinfeld/post-Friends αμερικάνικης τηλεόρασης προέρχονταν από το διανοητικό περιβάλλον που επηρέαζε έντονα ο Wallace το προηγούμενο διάστημα, και ειδικότερα εμπνεόταν από την ιδέα ενός New Sincerity, δηλαδή ενός ξεπεράσματος του κυρίαρχου κλίματος ειρωνείας/κυνισμού προς την κατεύθυνση της ειλικρίνειας, αλλά με έναν αστερίσκο: αντί για μια νέα αφέλεια (χαρακτηριστική της αμερικάνικης καταναλωτικής ποπ κουλτούρας άλλωστε) στόχευαν σε μια Ειλικρίνεια Pro Max, δηλαδή με τον κυνισμό και την ειρωνεία integrated μέσα της, αλλά χωρίς να τα αφήνει να πάρουν το πάνω χέρι σε τελική ανάλυση.

Μιλώντας με κάποια παραδείγματα, οι πρώτοι δημιουργοί που έφεραν στο προσκήνιο με mainstream απήχηση μια τέτοια προσέγγιση ήταν οι Mike Schur και Greg Daniels που είχαν συνεργαστεί ως σεναριογράφοι στο αμερικάνικο The Office πριν δημιουργήσουν μαζί το Parks and Recreation το 2009. Μιλάμε παρεμπιπτόντως για την χρονιά που έκανε ντεμπούτο και η σειρά του τρίτου βασικότερου τότε εκπροσώπου αυτού του άτυπου ρεύματος του New Sincerity, το Community του Dan Harmon, ο οποίος έκτοτε με το Rick and Morty άρχισε να απομακρύνεται όλο και περισσότερο από την γουαλασική συνταγή ειρωνείας/ειλικρίνειας προς έναν όλο και πιο αποστασιοποιημένη κυνισμό μιας εγκεφαλικής nerd-bro σκληρότητας.
Αυτό το ύφος άρχισε να κερδίζει έδαφος τα επόμενα χρόνια, και η επιτυχία σειρών όπως το Louie, το BoJack Horseman, ή ακόμα και πιο υβριδικά πράγματα όπως το Nathan for You (μιας και αυτές τις μέρες ο Fielder έχει τα φώτα πάνω του με το You Can See Everything), είναι αποκαλυπτική της διπλής ανάγκης που κάλυπτε τόσο από τη μεριά από του κοινού όσο και από τη μεριά των ακροατών. Ποια ήταν αυτή η ανάγκη; Μια συμφιλίωση της “φυσικής” πολιτισμικής τάσης της εποχής για ειρωνεία και αυτοαναφορικότητα, μαζί με μια αφηγηματική ενσυναίσθηση μέσα από χαρακτήρες με τους οποίους ταυτίζεται πολύπλευρα ο θεατής.

Η επιρροή του Wallace και του Infinite Jest σε αυτό το νέο τηλεοπτικό πεδίο (που γνώρισε την δημιουργική του άνοιξη για μια δεκαετία από τα τέλη των 00s μέχρι τα τέλη των 10s) υπήρξε συχνά υπόγεια και υπόρρητη, έως και ασυνείδητη, αλλά κάποιες φορές ερχόταν στην επιφάνεια και γινόταν ρητή αναφορά και φόρος τιμής. Μια τέτοια περίπτωση λοιπόν είναι το επεισόδιο Partridge από την 5η σεζόν του Parks and Recreation που είναι γεμάτο από κρυμμένες αναφορές στο μυθιστόρημα. Ας πούμε, σε ένα online quiz βλέπουμε τα ονόματα Incandenza και Pemulis, που είναι το όνομα της κεντρικής οικογένειας του Infinite Jest και το όνομα του κολλητού του πρωταγωνιστή αντίστοιχα. Διάφορα άλλα ονόματα από το βιβλίο εμφανίζονται στο επεισόδιο (Clipperton, Van Dyne, Stice), αλλά οι συνδέσεις του Schur με τον Wallace πηγαίνουν αρκετά βαθύτερα.
Υπάρχουν κάμποσες συνεντεύξεις του δημιουργού του Parks and Recreation (και αργότερα επίσης του Brooklyn Nine-Nine και του The Good Place) όπου μιλάει για την τεράστια επιρροή που άσκησε πάνω του το Infinite Jest και ο Wallace. Σε μια περιεκτική δήλωσή του που περιγράφει το πώς το μυθιστόρημα έχει διοχετευθεί σε ό,τι έχει γράψει απ’ όταν το διάβασε λέει: “It kind of rescrambled my brain.” Από τις πληροφορίες που έχουν κυκλοφορήσει επίσης κατά καιρούς στο ίντερνετ έχουμε μάθει πως ο Schur έκανε την πτυχιακή του εργασία στο Χάρβαρντ πάνω στο Infinite Jest και κανόνισε για τον συγγραφέα να παραλάβει ένα βραβείο από το ιστορικό χιουμοριστικό περιοδικό The Harvard Lampoon, ενώ έβαλε κι έναν χαρακτήρα με όνομα David Wallace στο The Office (τον οικονομικό διευθυντή της Dunder Mifflin, αν θυμάστε) και σκηνοθέτησε το βίντεο κλιπ για το Calamity Song της αμερικάνικης indie μπάντας Decemberists όπου αναπαρίσταται το φανταστικό παιχνίδι Eschaton του βιβλίου.
Αυτά όμως δεν είναι τίποτα μπρος στο εξής. Γύρω στο 2010, δύο χρόνια μετά τον θάνατο του αυτόχειρα Wallace, ο Schur, που είχε γίνει φίλος του πλέον μετά από τόσες συνδέσεις τον προηγούμενο καιρό, αγόρασε τα δικαιώματα για την μεταφορά του Infinite Jest στην οθόνη. Αγόρασε δηλαδή τα δικαιώματα για ένα από τα πιο μη-κινηματογραφήσιμα μυθιστορήματα στην ιστορία της λογοτεχνίας. Ας σημειώσουμε πως ο Schur τότε ήταν αρκετά μικρός, μόλις 35 ετών, με πρακτικά μηδενική κινηματογραφική εμπειρία, και με χαμηλό στάτους στην βιομηχανία της ποπ κουλτούρας για να βρισκόταν υποθετικά επικεφαλής μιας υπερφιλόδοξης μεταφοράς ενός μυθιστορήματος 1000 σελίδων και 400 υποσημειώσεων (καλή τύχη στους επίδοξους ελληνόφωνους αναγνώστες, παρεμπιπτόντως).
Σίγουρα κάποιος θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι ήταν μια έξυπνη εντρεπρενερική κίνηση εκ μέρους του Schur, συνδέοντας προκαταβολικά (και φτηνά, τότε) το όνομά του με κάτι που θα μπορούσε στο μέλλον να εξελιχθεί σε μια πιθανή μπλοκμπαστερική λογοτεχνικο-κινηματογραφική συνάντηση. Ας θυμηθούμε άλλωστε πως ο Paul Thomas Anderson πέρσι έσπασε ταμεία και σάρωσε Όσκαρ με μια μεταφορά Thomas Pynchon, δηλαδή του πρύτανη των unfilmable μυθιστορημάτων.

Δε νομίζω, όμως, ότι μιλάμε για τέτοιο άνθρωπο. Εμένα μου αρέσει να φαντάζομαι το εξής: ότι ο Mike Schur αγόρασε τα δικαιώματα του Infinite Jest με έναν άλλο, πιο κρυφό και πιο ευγενή σκοπό. Για να μη γίνει ποτέ ταινία. Για να μη δοκιμάσει κανένας να μεταφέρει το βιβλίο στην οθόνη, αφού ήξερε πως κάτι τέτοιο άλλωστε θα ήταν αδύνατο – κι αν συνέβαινε, θα ήταν μάλλον βλάσφημο. Για να το προστατεύσει, με άλλα λόγια, από την κρεατομηχανή της πολιτιστικής βιομηχανίας. Ίσως να κάνω λάθος, και ίσως να ακούγεται αφελές στα όρια του μυθιστορηματικού, αλλά είναι κάτι που, κατά έναν ειρωνικό αλλά και συγκινητικό τρόπο, θα μπορούσε να είχε κάνει ένας χαρακτήρας του Infinite Jest:
Μια τραγική χειρονομία που μοιάζει περισσότερο με φάρσα. Ένα ατέλειωτο αστείο.

