Μαντεύω πως λίγοι ξέρουν ότι ανάμεσα στις πολλές συνεισφορές της Βίκυς – Βικάρας – Λέανδρος στον σύγχρονο πολιτισμό είναι και η εκπομπή της Ich Bin Vicky Leandros για τη γερμανική τηλεόραση τη δεκαετία του ’70. Συγκεκρίμενα, ακόμα λιγότεροι θα ξέρουν ότι αυτή η εκπομπή υπήρξε ριζοσπαστική για την πολιτιστική βιομηχανία, καθώς έφερε την κουλτούρα του βίντεο κλιπ στον ευρωπαϊκό χώρο, δηλαδή τη σύνθεση ταινιών μικρού μήκους για να συνοδεύσουν την εμπορική προώθηση μουσικών κομματιών. Δεν πιστεύετε ότι τα μεγάλα κεφάλια της μουσικής βιομηχανίας δεν το είχαν σκεφτεί αυτό πριν τη Βικάρα; Το κλάιν κλέος, κι όμως!~ Στη Γερμανία του ’70 γινόταν αυτό που μερικοί κοινωνιολόγοι ονομάζουν “ο κακός χαμός”. Αντάρτικα πόλης, κινήματα, κρατικές και παρακρατικές δολοφονίες, συνεργάτες του ναζιστικού καθεστώτος να βρίσκονται ακόμα σε αξιώματα κλπ. Η Βικάρα με τη μεγάλη της καρδιά αποφασίζει να χρησιμοποιήσει την εκπομπή της για να στείλει ένα μουσικό μήνυμα που θα ήθελε μεν, αλλά δεν θα εμπνεύσει καθόλου τους νέους των επόμενων γενεών. Το τραγούδι αυτό έχει τον εύηχο τίτλο “Wie die wilden Schwäne zieh’n” (“Όπως τριγυρνούν οι Άγριοι Κύκνοι”) και υπάρχει και σε ελληνική βερσιόν με τίτλο “Ζω για να σ’ Αγαπώ”, πράγμα που θα μας απασχολήσει ιδιαίτερα στη συνέχεια. Ας δούμε όμως πρώτα τι λέει ο άνθρωπος που ανέβασε το κλιπ που μελετάμε σήμερα στο youtube: Άλλη μια προσπάθεια οπτικοποίησης ενός τραγουδιού της Βίκυ. Αυτή τη φορά πρόκειται για το “Ζω για να σ’αγαπώ” (Wie die wilden Schwäne zieh’n) σε μουσική….Τσαϊκόφσκυ και στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου. Το βίντεο είναι μέρος της περίφημης εκπομπής “Ich Bin….Vicky Leandros”, η οποία μαγνητοσκοπήθηκε την Άνοιξη του 1970 στα στούντιο του WDR στη Γερμανία και πήρε την τρίτη θέση στο Διεθνές Τηλεοπτικό Φεστιβάλ του Μοντρέ. Η εκπομπή, που σκηνοθέτησε το τότε “τρομερό παιδί” του γαλλικού σινέμα Πιέρ Κόραλνικ, ήταν ένα πείραμα της Βίκυ πάνω σ’αυτό που αποκαλούμε σήμερα “βιντεοκλιπ”. Είναι ό,τι πιο αβαντ-γκαρντ και ανατρεπτικό έχει κάνει ποτέ η δημοφιλής τραγουδίστρια, το οποίο δυστυχώς δεν είχε συνέχεια. Σ’αυτό το αρκετά αινιγματικό βίντεοκλιπ μια πανέμορφη 21 ετών Βίκυ, όλο δροσιά, ομoρφιά και νιάτα καταθέτει το πολιτικό της σχόλιο 1σε μια εποχή δύσκολη (πόλεμος Βιτενάμ, πολιτική αναταρχαή στην Γερμανία, τρομοκρατία (RAF -Baader – Meinhof), Μάης του 68 κλπ κλπ)….Οι ελληνικοί στίχοι δεν έχουν καμμία σχέση με τους γερμανικούς, οι οποίοι έχουν έντονο αλληγορικό και πολιτικό χαρακτήρα. Σημειώνεται εδώ πως τα βίντεο εκείνης της περίφημης εκπομπής δεν έχουν προβληθεί ποτέ στην Ελλάδα. Θυμάστε λοιπόν τη Λίμνη των Κύκνων του Τσαϊκόφσκυ; Αν όχι, θυμάστε έστω το Black Swan του Αρονόφσκυ; Ένα απ’ τα βασικά θέματα του έργου (ή του σάουντρακ) είναι αυτό: http://www.youtube.com/watch?v=S76CGGPqI3s Ωραίο, ε; Πάρτε αυτήν την εύληπτη και κολλητική μελωδία λοιπόν και τραγουδήστε πάνω της τους ανατριχιαστικούς στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου “ ζω–για-να-σ’ α-γα-πώ–πο-λύ–γλυ-κό–της-νιό-της-μου-που-λί “. Μετά συνειδητοποιήστε τι είναι ακριβώς αυτό που κάνετε. Σύμφωνα με τον uploader, είναι το πρώτο βήμα για το “αβαντ-γκαρντ και ανατρεπτικό”. Σ’ αυτό το σημείο, πριν ανοίξει το κουτί της Πανδώρας, πρέπει να γίνει μία αναφορά στους στίχους της αρχικής γερμανικής εκδοχής του τραγουδιού, τους στίχους “έντονου αλληγορικού και πολιτικού χαρακτήρα”. Το τραγούδι μιλάει για την τσάρκα των άγριων κύκνων (μεταφορά για τα “ελεύθερα πνεύματα”) στην σκοτεινή μας πόλη και τον ρηχό μας κόσμο. Οι έντονα αλληγορικοί και πολιτικοί αυτοί στίχοι, λένε απλά ότι υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που δυσφορούν στον κόσμο μας και οι οποίοι θέλουν να πετάξουν μακριά. Το πολιτικό μήνυμα της στρατηγού Βίκυ Λέανδρος προς όσους δυσφορούν λοιπόν, είναι ούτε λίγο ούτε πολύ, “τα κουβαδάκια σας και σ’ άλλη παραλία”. Ευχαριστούμε Βίκυ, είσαι πολύ πρακτική. Αλλά αυτό δεν είναι τίποτα. Η πραγματική μαγεία του βίντεο, αυτή που μας ξεσηκώνει και μας κάνει να το βλέπουμε ξανά και ξανά, αφορά το βίντεοκλιπ, ειδικά με τα μάτια του σήμερα και ειδικότερα με την επιλογή του uploader να ανεβάσει το βίντεο με την ελληνική βερσιόν του τραγουδιού. Και δεν θα γελάσουμε μόνο επειδή άλλα τραγουδάει η Βίκυ και άλλα ακούγονται. Τς-τς-τς, αυτό είναι το λιγότερο. Το βίντεο ξεκινάει με έναν αετό , το γνωστό εθνόσημο της Γερμανίας ( γνωστό και στην εκδοχή του με τη σβάστικα ), μέσα στον οποίον διαφαίνεται ο χάρτης της χώρας. Η κίνηση αυτή μπορεί να σημαίνει μόνο δύο πράγματα: είτε η Βίκυ Λέανδρος εμφανίζεται στη γερμανική τηλεόραση μιας μετα-ναζιστοκρατούμενης Γερμανίας και τους αποκαλεί στη μάπα εθνοπολέμαρχους ή προσπαθεί να στείλει εθνικό συμπονετικό μήνυμα με τον πιο fail εναρκτήριο χαιρετισμό στην ιστορία της στρατευμένης τέχνης. Επόμενο: σε μία κίνηση που θυμίζει πολύ ένα μέρος της δουλειάς του Frank Miller στο Sin City, η Βικάρα είναι περίεργη κίτρινη. Δυστυχώς, το μέρος του Sin City στο οποίο αναφερόμαστε είναι ο κακός χαρακτήρας απ’ το That Yellow Bastard . Αυτός: Για να το χειροτερέψουμε κάπως, στα ελληνικά το That Yellow Bastard έχει κυκλοφορήσει με τον τίτλο “Αυτός ο Σάπιος Μπάσταρδος” . Η Βικάρα. Ωστόσο, για να είμαστε δίκαιοι , χωρίς τους συνειρμούς και λαμβάνοντας υπ’ όψιν την εποχή, η εικόνα παραμένει σχετικά καλαίσθητη. Αλλά ακριβώς μετά έρχεται αυτό: Σ’ αυτήν την πανίσχυρη σημειολογικά εικόνα , ένας απ’ τους κλώνους της Βικάρας βρίσκει ξανά το κανονικό του χρώμα τη στιγμή που το άσμα κορυφώνεται. Αλλά αλίμονο σ’ όποιον νόμισε ότι αυτό ήταν. Γιατί ακριβώς μετά έρχεται ΑΥΤΟ: Καλά βλέπετε. Η Βικάρα αγορεύει στο Γερμανικό Κοινοβούλιο , και εκεί που όλοι οι υπόλοιποι πίσω της παίζουν με τις τύχες του λαού, η Βικάρα τραγουδάει απ’ τα έδρανα “ Μην αφήνεις το χέρι μου, καλοκαίρι μου, χρυσαστέρι μου “. Απ’ την ιστορική αυτή στιγμή της γέννησης ενός νέου ρεύματος, μίας φρέσκιας αντιπρότασης στη γλώσσα της πολιτικής διαχείρισης, δεν μπορεί φυσικά παρά να εμφανίζεται από πάνω της το εθνόσημο. Να τονίσουμε εδώ ότι ένα απ’ τα σημαντικότερα στοιχεία του βίντεο είναι κάτι εμβόλιμα καρέ υπόγειων μηνυμάτων. Ναι, επειδή η Βικάρα ξέρει ότι γενικά καλό είναι το μήνυμά της, αλλά σκέτο δεν πιάνει και πολύ, αποφασίζει να παραχώσει τα έντονα που θέλει να πει με τη διαφημιστική τεχνική των Subliminal Messages . Αυτά ήταν ένας τρόπος διαφήμισης στον οποίο εκεί που είσαι στον καναπέ σου τη δεκαετία του ’70 και βλέπεις το Μικρό Σπίτι στο Λιβάδι , ανάμεσα στα πολλά καρέ που περνάνε μπροστά απ’ τα μάτια σου σε ένα δευτερόλεπτο, περνάει και ένα μοναδικό που λέει “Αγόρασε Κόκα-Κόλα” που εσύ δεν το καταλαβαίνεις αλλά αυτό έχει ανοίξει σκληρό διάλογο με το υποσυνείδητό σου και σηκώνεσαι απ’ τον καναπέ να πας στο περίπτερο. Στην προκειμένη περίπτωση, το πρώτο subliminal message που βρίσκουμε – σχετικά μεγάλης διάρκειας, αλλά μικρότερης απ’ τα επόμενα που θα δούμε παρακάτω – είναι αυτό: “Βίκυ, παιδί μου… τι κάνεις;” θα αναρωτηθεί ο αναγνώστης. Όπως είναι σκηνοθετημένο, φαίνεται στους περισσότερους σαν οι από πάνω να δικαιολογούνται να σκεφτούν “τι ωραία, τέτοιον χαιρετισμό καλλιτέχνη είχαμε να δούμε απ’ τη Λένι Ρίφενσταλ” . Μία άλλη ανάγνωση θα πει ότι σηκώνει ναζιστικό χαιρετισμό προς το καθεστώς σαρκαστικά, λέγοντας στους Γερμανούς πολιτικούς τα ίδια πάνω-κάτω που τους έλεγαν και οι Μπάαντερ-Μάινχοφ. Μία τρίτη λέει ότι δεν είναι ναζιστικός χαιρετισμός, αλλά αριστερή γροθιά αυτό που υψώνει στους πολιτικούς, προμηνύοντας ότι η επανάσταση του παγκόσμιου προλεταριάτου είναι προ των πυλών. Δυστυχώς, το βίντεο είναι τόσο παρανοϊκό που δεν μας επιτρέπει να καταλάβουμε. Μετά από λίγη ακόμα κίτρινη Βίκυ σε άσπρο φόντο βρίσκουμε αυτό: Εικάζουμε ότι οι εικονιζόμενοι θα είναι κάποιοι πολιτικοί κρατούμενοι ή νεκροί του γερμανικού καθεστώτος. Το θέμα είναι ότι αυτός ο μεσαίος κάτι θυμίζει με τα μάτια του σήμερα. Έντονα. Πολύ. Α: Ο εικονιζόμενος στη μέση. μισοκρυμμένος απ’ τα έδρανα και από τον γερμανικό αετό μοιάζει με τον Δημήτρη Κουφοντίνα. Αυτό το πλάνο το βλέπουμε κιόλας τη στιγμή που το τραγούδι αφήνεται στην ορχήστρα και αρχίζει να μοιάζει επικίνδυνα με εμβατήριο, ενόσω ο γερμανικός αετός παραμένει εκεί και η Βίκυ σταθερά στην έδρα του Κοινοβουλίου. Λίγη κίτρινη Βίκυ ακόμα σε άσπρο φόντο, λίγη Βίκυ στα έδρανα, λίγη Βίκυ κλωνοποιημένη και φτάνουμε σ’ αυτό: Εμάς εύλογα αρχίζει να μας εγείρεται η απορία αν το επιτελείο της Βίκυς ήταν τελικά όντως οι Μπάαντερ-Μάινχοφ . Αλλά αμέσως μετά γίνεται ΑΥΤΟ : Ο αετός κυματίζει τα φτερά του, ένα αεροπλάνο της Luftwaffe πετάει από πίσω και η Βίκυ τραγουδάει με περήφανη μανία “ξαναφίλα με, ξαναφίλα με, ξαναφίλα με”. . . . Βίκυ. Ωστόσο, εκεί που πραγματικά αρχίζουμε να χάνουμε το τι συμβαίνει , λίγο πριν το φότο-φινις, είναι το ακόλουθο πλάνο: Wat. Βλέπουμε γερμανούς πολιτικούς και από πίσω κόκκινες μπαντιέρες. Να θυμίσουμε κιόλας ότι το τραγούδι στο βίντεο που μελετάμε δεν είναι το γερμανικό με τους “έντονα πολιτικούς και αλληγορικούς στίχους” (που δεν θα άλλαζε και πολλά απ’ την εικονογραφία του βιντεοκλίπ), αλλά η ελληνική απόδοση του, “Ζω για να σ’ αγαπώ”, ένα ερωτοτράγουδο που μεταξύ άλλων περιέχει και τους μελαγχολικά τραγουδισμένους στίχους “δες, στη ματιά μου δες ξανά, ποιόν έχω να με κυβερνά” και οι οποίοι – κατά μεγάλη ατυχία του uploader, τυχαίνουν να τραγουδιούνται όταν παίζει το παραπάνω πλάνο. Το καλύτερο όμως μέρος του βίντεο το αφήνει για το κλείσιμο. Ένα γκρουπ κουστουμαρισμένων κυρίων με καπέλα γνέφει στον θεατή να σωπάσει, να μη μιλήσει για την αδικία του καθεστώτος. Αλλά όσο προβάλλονται, τσουπ! Μία εικόνα προβάλλεται για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου. Και μετά από λίγο ξανα-τσουπ! Άλλη μία. Τι είδαμε ανάμεσα στους κυρίους που μας γνέφουν να σωπάσουμε; Ας ξεκινήσουμε απ’ την τελευταία: Υποθέτουμε ότι το τελευταίο πράγμα που ήθελε το επιτελείο της Βικάρας να μείνει στον θεατή ήταν η εικόνα ενός στενοχωρημένου παιδιού. Αυτή είναι αρχή: κάθε πολιτικό βίντεο κλιπ πρέπει να έχει ένα στενοχωρημένο παιδί, ακόμα κι αν αυτό μοιάζει σαν να βγήκε από την οικογένεια Adams. Αλλά το προηγούμενο καρέ; Τι ήταν το προηγούμενο καρέ; Κρατηθείτε: . . . . Ο ΜΑΡΞ~! Ο ΚΑΡΛ ΜΑΡΞ~!~!! Το υπόγειο μήνυμα δεν θέλει να σου δημιουργήσει την όρεξη για τσιγάρα ή αναψυκτικά. Όχι. Όταν τελειώνει η ανάλαφρη ψυχαγωγική εκπομπή Ich Bin Vicky Leandros στη γερμανική τηλεόραση των 70ς, ο θεατής νιώθει, έτσι, μία ξαφνική λιγούρα να συγκροτηθεί το προλεταριάτο για το ξεπέρασμα του εαυτού του ως τέτοιο, να καταλύσει τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής και να ανοίξει τον δρόμο για την αταξική κοινωνία που θα σημάνει το τέλος της ανθρώπινης προϊστορίας . Όλα αυτά από τη Βίκυ Λέανδρος. Σε μία ψυχαγωγική εκπομπή στη γερμανική τηλεόραση των ’70ς. Μπορούμε πια να πούμε με ασφάλεια ότι το επίπεδο της γερμανικής τηλεόρασης έχει πέσει από τότε. Σας αφήνουμε να μυηθείτε μόνοι και μόνες σας σ’ αυτό το agit-prop υλικό. Ό,τι άλλο δοκιμάσουμε να πούμε θα σκοτώσει το μυστήριο και στην περίπτωση ενός τέτοιου αριστουργήματος κάτι τέτοιο θα ήταν έγκλημα κατά της ανθρωπότητας και η Βίκυ Λέανδρος θα αναγκαζόταν να τραγουδήσει κι άλλο. Απλά άμα καταλάβετε το νόημα του παραφρενικού αυτού βίντεο ενημερώστε μας γιατί θα θέλαμε πολύ να ξέρουμε. http://www.youtube.com/watch?v=S5D-xoqMcWw
