Δεν θα αρνηθώ ότι το 2025 είχε αρκετές απογοητεύσεις, ειδικά προερχόμενες από σκηνοθέτες που εκτιμώ και από τους οποίους είχα προσδοκίες. Δεν θα αρνηθώ, όμως, επίσης ότι το 2025 ήταν επίσης μια συναρπαστική κινηματογραφική χρονιά, στην οποία ξεχώρισαν κατ’ εμέ δύο μείζοντες, και τρόπον τινά αλληλένδετες μεταξύ τους, τάσεις. Πρώτον, θα έλεγα πως είδαμε το mainstream χολιγουντιανό σινεμά (και τηλεόραση) να κάνει μια στροφή προς αυτό που πρόσφατα αποκαλέσαμε Νέα Αμερικάνικη Παράνοια, δηλαδή το αίσθημα αποπροσανατολισμού και συγκρουσιακότητας που χαρακτηρίζει την σύγχρονη πολιτικο-πολιτισμική κατάσταση εντός των ΗΠΑ. Και δεύτερον, είδαμε περισσότερες ταινίες από την παγκόσμια “περιφέρεια” να έρχονται περισσότερο προς το κέντρο της κινηματογραφικής προσοχής, ως αποτέλεσμα αναζήτησης διαφορετικών οπτικών γωνιών από την κυριαρχία της αμερικανοκεντρικής πολιτισμικής ηγεμονίας (η οποία αποσταθεροποιείται όπως και η αντίστοιχη γεωπολιτική). Έτσι, ως αντανάκλαση των δύο τάσεων που επικοινωνούν μεταξύ τους, είδαμε το σινεφιλικό ενδιαφέρον να περιστρέφεται έντονα γύρω από αμερικάνικες παραγωγές σαν το Sinners, το Eddington, το One Battle After Another και το Bugonia (παρότι οι τρεις τελευταίες δεν κατάφεραν να μεταφραστούν σε εμπορικές επιτυχίες αντίστοιχες του μπάτζετ τους), αλλά και ταινίες σαν το ιρανικό It Was Just an Accident, το ινδικό All We Imagine as Light και κυρίως μια σειρά από ταινίες που έβαλαν στο επίκεντρο την παλαιστινιακή ιστορική εμπειρία καταπίεσης και αντίστασης εν μέσω της γενοκτονίας στη Γάζα, όπως το Put Your Soul on Your Hand and Walk, το Palestine 36 και πρωτίστως το The Voice of Hind Rajab, η φεστιβαλική πορεία του οποίου από το Φεστιβάλ Βενετίας μέχρι και τα επερχόμενα Όσκαρ έχει αποτελέσει σύμβολο μιας στροφής προς την κριτική των κυρίαρχων δυτικών ιδεολογικών-πολιτισμικών αναπαραστάσεων. Μένει να φανεί αν αυτές οι δύο τάσεις θα συναντηθούν με πιο παραγωγικό/συνθετικό τρόπο, κι αν θα ανοίξει έτσι ένας νέος δρόμος για την σύγχρονη πολιτική λειτουργία του σινεμά. Πριν προχωρήσουμε στο τοπ-10, ας κάνουμε μερικές διευκρινίσεις. Πρώτα, αρκετές από τις ταινίες που θα δείτε την λίστα έχουν ως τυπική ημερομηνία παραγωγής το 2024. Εδώ όμως μας ενδιαφέρει το πότε διανεμήθηκαν στις αίθουσες, άσχετα αν είχαν παίξει ήδη σε κάποιο φεστιβάλ – άρα πρόκειται για ταινίες διανομής του 2025. Παρομοίως, υπάρχουν ταινίες που μπορεί τυπικά να ανήκουν στο 2025, αλλά εμείς θα τις δούμε στα σινεμά φέτος, το 2026. Τέτοιες περιπτώσεις είναι το Kontinental ’25 του πάντα λατρεμένου και παραγωγικότατου Radu Jude που βγήκε στα σινεμά την προηγούμενη βδομάδα, η techno τραγωδία Sirat του Oliver Laxe που κυκλοφορεί την ερχόμενη Πέμπτη, το The Secret Agent του Kleber Mendonça Filho και το Sound of Falling της Mascha Schilinski που έρχονται τον Φεβρουάριο, αλλά και το εξω-πραγματικό Resurrection του Bi Gan που το περιμένουμε Απρίλιου. Όλα τους μη-αμερικάνικες ταινίες με μεγάλο ενδιαφέρον, κυρίως πολιτικο και ιστορικό, απηχώντας τις τάσεις που σκιαγραφήσαμε προηγουμένως. Και τέλος, ας δούμε μερικά honorable mentions που έμειναν εκτός λίστας αλλά αξίζει να τα αναφέρουμε τιμητικά. Πρώτα απ’ όλα, ας ξεκινήσουμε με την Σπασμένη Φλέβα του Γιάννη Οικονομίδη που έμεινε οριακά εκτός δεκάδας αλλά συνιστά μια παρέμβαση-τομή για την σύγχρονη ελληνική μαζική κουλτούρα. Έπειτα, δε μπορούμε να μην αναφέρουμε το No Other Choice του Park Chan-wook που, παρότι δεν φτάνει τις προηγούμενες κορυφές του σκηνοθέτη, αναδεικνύει και πάλι την σφραγίδα ενός καίριου και σπουδαίου δημιουργού. Παρομοίως, αξίζει να σημειώσουμε το παρεξηγημένο The Shrouds του daddy David Cronenberg, που μάλλον παρεξηγήθηκε και παραγνωρίστηκε από την κριτική και διέφυγε της προσοχής του κοινού. Θα ήθελα επίσης να αναφέρω ταινίες ιδιόμορφες με την υπογραφή κινηματογραφικών μου καψουρών, όπως το φιλοσοφικό sci-fi Rose of Nevada του Mark Jenkin και η ινφλουενσερική φάρσα The Piano Accident του Quentin Dupieux, αλλά και το ακραία παλιομοδίτικα απολαυστικό Blue Moon του Richard Linklater που έδειξε πώς γίνεται σωστά ένα biopic δωματίου, όπως και το ανατρεπτικά ψυχοτρόπο Queer του Luca Guadagnino που έδειξε πώς γίνεται σωστά μια λογοτεχνική μεταφορά στο σινεμά (και θα βρισκόταν στην 10άδα, αν ο ίδιος σκηνοθέτης δεν είχε καταλάβει μία ακόμα θέση). Και έτσι, χωρίς άλλη καθυστέρηση, προχωράμε στις 10 καλύτερες ταινίες του 2025, ψύχραιμα και όμορφα. 10. Hard Truths (Mike Leigh) Το γεγονός ότι ο Mike Leigh επανενώθηκε με την Marianne Jean-Baptiste, σχεδόν 30 χρόνια μετά το αξεπέραστο Secrets & Lies, ήταν low-key μία από τις σημαντικότερες κινηματογραφικές στιγμές της χρονιάς. Γενικά, κάθε νέα ταινία του Leigh είναι μια απαραίτητη ένεση κατανόησης και ανθρωπιάς, κι εδώ η Jean-Baptiste παραδίδει μία από τις καλύτερες γυναικείες ερμηνείες που έχουμε δει αυτήν την δεκαετία. 9. The Blue Trail (Gabriel Mascaro) Ποντάρω στον Gabriel Mascaro απ’ όταν είδα το Neon Bull το 2015, κι αυτή η αίσθηση ενισχύθηκε ακόμα περισσότερο από το Divine Love το 2019. Τώρα, με το Blue Trail, ο Βραζιλιάνος σκηνοθέτης δημιουργεί ένα μικρο-δυστοπικό κοινωνικό δράμα α λα Ken Loach με μια ισχυρή δόση λατινοαμερικάνικου μαγικού ρεαλισμού στον Αμαζόνιο. Υπέροχη ταινία, δυστυχώς αρκετά απαρατήρητη παρότι πήρε διανομή. 8. It Was Just An Accident (Jafar Panahi) O Jafar Panahi, κατεξοχήν σύγχρονος κληρονόμος της σπουδαίας κινηματογραφικής παράδοσης του Νέου Ιρανικού Σινεμά από τη δεκαετία του ’70 κι έπειτα, υπήρξε σταθερός ανατόμος των σχέσεων εξουσίας στην ιρανική κοινωνία – και μάλιστα συνήθως υπό συνθήκες πολιτικού διωγμού. Σε έναν ακόμα μετα-κινηματογραφικό στοχασμό πάνω στην σχέση ανάμεσα στην τέχνη, την πολιτική και την αλήθεια, ο Panahi δημιουργεί ένα συναρπαστικό πολιτικό thriller που εξερευνά το εύθραυστο ηθικό κενό που χωρίζει καταπιεστές και καταπιεσμένους. 7. 28 Years Later (Danny Boyle) Αν με ρωτάτε, έτσι ακριβώς πρέπει να μοιάζουν τα franchises και οι αναβιώσεις τους ή οι συνέχειές τους σήμερα. Μπήκα με συγκρατημένες προσδοκίες, αλλά o Danny Boyle και ο Alex Garland δημιούργησαν έναν εντελώς νέο κόσμο, γεμάτο με ιστορικο-μυθικό πλούτο και genre μαστοριά, δείχνοντας έναν εναλλακτικό (βρετανικό) δρόμο απέναντι στην χολιγουντιανή franchise-making μηχανή. Πραγματική ανάσα δροσιάς, που ευτυχώς συνεχίζεται και στο sequel που κυκλοφόρησε την περασμένη βδομάδα. 6. The Mastermind (Kelly Reichardt) Είναι θλιβερό το γεγονός ότι οι τελευταίες ταινίες της Kelly Reichardt δεν παίρνουν διανομή στις ελληνικές αίθουσες. Όπως δεν είδαμε το Showing Up πριν 3 χρόνια, έτσι δεν είδαμε και το The Mastermind φέτος. Ευτυχώς τουλάχιστον το πετύχαμε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και θαυμάσαμε στη μεγάλη οθόνη την ambient heist ελεγεία στον αμερικάνικο μικρο-απατεώνα ως καλλιτέχνη που συνέθεσε μία από τις πιο ενδιαφέρουσες φωνές στο σύγχρονο σινεμά των ΗΠΑ. 5. Bugonia (Γιώργος Λάνθιμος) Μιλήσαμε πολύ αναλυτικά (και φέτος) για τη νέα ταινία του Γιώργου Λάνθιμου, και δεν μπορούμε παρά να εκφράσουμε την ικανοποίησή μας με το γεγονός ότι έχει καθιερωθεί σε έναν mainstream auteur που κινείται ανάμεσα στα genres με την άνεση, την βλασφήμια και την ανατρεπτικότητα ενός σύγχρονου μικρού Stanley Kubrick. Για κάποιους πολύ straight-forward για Λάνθιμος, κατ’ εμέ μία από τις καλύτερες (και πιο fun) ταινίες του. 4. Caught by the Tides (Jia Zhangke) Εδώ έχουμε μία από τις περιπτώσεις ταινιών που με άφησαν εντελώς άναυδο. Εκτιμούσα ήδη τον Jia Zhangke ως δημιουργό που έφερνε την επιφάνεια την καταπιεσμένη βία μιας φαινομενικά τακτοποιημένης κοινωνίας όπως η κινεζική, αλλά δεν περίμενα να δω ένα μετα-κινηματογραφικό ποίημα όπου επιστρατεύει χρησιμοποιημένο ή πεταμένο υλικό από προηγούμενες ταινίες του, συνδυάζοντάς το με νέες σκηνές που γύρισε αυτοσχέδια μέσα στην πανδημία, για να ανασυνθέσει ένα ιμπρεσιονιστικό όνειρο ανάμεσα σε πραγματικότητα και μυθοπλασία. Μια αληθινά σύγχρονη εξερεύνηση των δυνατοτήτων του σινεμά ως κινούμενη εικόνα που σκέφτεται πάνω στον εαυτό της. 3. The Phoenician Scheme (Wes Anderson) Έχω γράψει ξανά και ξανά πως τα τελευταία χρόνια έχω μετατραπεί από ψύχραιμο σκεπτικιστή σε υπέρμετρο θαυμαστή του Wes Anderson. Και δεν είναι τόσο ότι επανανακαλύπτω τον πλούτο των προηγούμενων ταινιών του όσο ότι εκτιμώ απεριόριστα αυτό που προσπαθεί να κάνει στην “ώριμη” περίοδό του, δηλαδή (κατ’ εμέ πάντα) από το The Grand Budapest Hotel κι έπειτα. Και το The Phoenician Scheme, παρότι ελάσσον κατά πολλούς στην φιλμογραφία του, είναι στα μάτια μου μια φανταστική νέα προσθήκη. 2. After the Hunt (Luca Guadagnino) Παρομοίως, ουδέποτε έχω κρύψει πως είμαι φανατός του Luca Guadagnino, ακολουθώντας τις auteur περιπέτειές του από το Call Me By Your Name και το Suspiria μέχρι το Bones and All και το Challengers. Στο After the Hunt, o Guadagnino φαίνεται πως ζόρισε ακόμα και τους πιστούς του. Χρωστάμε ένα μεγαλύτερο κείμενο για αυτήν την ταινία, αλλά προς το παρόν ας πούμε πως είναι σημαντικό να μπορεί η τέχνη, το σινεμά εν προκειμένω, να διατηρεί την ικανότητα να σε φέρει σε αληθινή αμηχανία, να αποσταθεροποιήσει τις βεβαιότητες και να ενισχύσει τις αμφιβολίες σου. 1. One Battle After Another (Paul Thomas Anderson) Μοιάζει πραγματικά απίστευτό το πώς φτιάχτηκε μια τέτοια ταινία στην Αμερική του 2025. Ένα εμφυλιοπολεμικό blockbuster δηλαδή, με έναν από τους μεγαλύτερους χολιγουντιανούς stars της εποχής μας, από έναν εκ των επιφανέστερων σκηνοθετών του σύγχρονου αμερικάνικου σινεμά. Αν μη τι άλλο, δείχνει πως ο αμερικάνικος διχασμός και η αμερικάνικη παράνοια έχουν εκραγεί μέχρι την κλίμακα του mainstream Hollywood, και κανείς δεν ξέρει πια πού θα οδηγήσει αυτή η ξέφρενη ιστορική τροχιά. Εκ των υστέρων, θα λέγαμε ότι μόνο στην Αμερική του 2025 θα μπορούσε να έχει φτιαχτεί μία τέτοια ταινία.
